Afgelopen woensdag was ik aanwezig bij een bijeenkomst van Het NON, bij The Hielander in Alkmaar.
Tijdens die avond deelde ik als spreker een observatie die ik in vrijwel elke organisatie terugzie:
Er wordt keihard gewerkt aan oplossingen…
maar het probleem blijft bestaan.
Sterker nog:
Het probleem komt terug.
In een andere vorm.
Met andere mensen.
Op een ander moment.
Maar het patroon blijft hetzelfde.
Harder werken versterkt vaak het verkeerde
Wanneer organisaties tegen problemen aanlopen, gebeurt er bijna altijd hetzelfde:
- Er komt extra overleg
- Targets worden aangescherpt
- Er worden trainingen ingezet
- Processen worden aangepast
Alles gericht op actie.
Maar zelden wordt de vraag gesteld:
Waar ontstaat dit probleem eigenlijk?
En precies daar gaat het mis.
Wat je ziet, is zelden waar het ontstaat
In organisaties spelen twee lagen tegelijk:
De bovenstroom
Alles wat zichtbaar en meetbaar is:
gedrag, resultaten, KPI’s, structuur, rollen, processen.
De onderstroom
Alles wat gedrag aanstuurt:
patronen, overtuigingen, niet-uitgesproken zaken, spanning, leiderschapsdynamiek.
De meeste interventies richten zich op de bovenstroom.
Logisch, want daar kun je direct iets doen.
Maar in vrijwel alle organisaties waar ik werk, ligt de oorzaak, grotendeels, niet daar.
Die ligt in de onderstroom.
We blijven sleutelen op de verkeerde plek
Dat zie je terug in herkenbare situaties:
- Een team spreekt elkaar niet aan
→ interventie: communicatie verbeteren
→ werkelijke oorzaak: onveiligheid of onduidelijk leiderschap - De verkoop blijft achter
→ interventie: targets verhogen
→ werkelijke oorzaak: gebrek aan richting of eigenaarschap - Mensen zijn “druk”
→ interventie: efficiënter werken
→ werkelijke oorzaak: geen duidelijke keuzes - Ziekteverzuim loopt op
→ interventie: focus op re-integratie
→ werkelijke oorzaak: structurele overbelasting of leiderschap dat niet werkt
Wat hier gebeurt:
Symptomen worden aangepakt, terwijl de oorzaak blijft bestaan.
En daardoor komt het probleem terug.
De werkelijke kosten blijven onzichtbaar
Dit patroon heeft een prijs.
Niet één keer, maar continu:
- Tijd — doordat problemen blijven terugkomen
- Geld — door verloop, verzuim en inefficiëntie
- Energie — doordat mensen blijven compenseren
- Potentieel — dat niet benut wordt
Veel organisaties hebben geen capaciteitsprobleem.
Ze hebben een lek in hun systeem.
De metafoor van de boom
Een organisatie is te vergelijken met een boom.
Wat je ziet, stam, takken, bladeren, is de bovenstroom.
Maar minstens de helft zit onder de grond.
De wortels.
Onzichtbaar, maar bepalend voor alles.
En toch proberen organisaties te groeien…
door aan de takken te trekken.
Een boom groeit niet sneller door eraan te trekken.
Groei ontstaat vanuit de wortels.
En die zie je alleen…
als je vertraagt en kijkt.
Dit is hardnekkig:
Dit patroon is geen toeval.
Ongeveer 95% van gedrag is onbewust.
Mensen en organisaties handelen vanuit aangeleerde patronen.
Daardoor blijven ze doen wat ze altijd deden.
Zelfs als het niet werkt.
En er is nog iets:
Je ziet het niet als je er middenin zit.
De plek waar het probleem ontstaat, is vaak ook de plek waar de blinde vlek zit.
De link met de Wet DBA
Na mijn verhaal vertelde Sylvia Punt over de Wet DBA.
Een wet die bedoeld is om schijnzelfstandigheid tegen te gaan.
Een begrijpelijk doel.
Wat je in de praktijk ziet:
- Nieuwe aanpassingen
- Nieuwe interpretaties
- Het 9-puntenkader uit het Deliveroo-arrest als leidraad
En tegelijkertijd:
- weinig duidelijke jurisprudentie
- een groot grijs gebied
- toenemende onzekerheid bij organisaties en zelfstandigen
Het gevolg:
Twijfel.
Terughoudendheid.
Soms zelfs stilstand.
Wat hier zichtbaar wordt, is hetzelfde patroon als in organisaties:
Er wordt gestuurd op regels en structuur,
terwijl de onderliggende dynamiek onvoldoende wordt meegenomen.
De echte beweging begint ergens anders
De oplossing zit zelden in nóg een interventie.
Niet in een model.
Niet in een training.
Niet in een extra overleg.
De echte beweging begint hier:
Zien wat er werkelijk speelt.
- Wat wordt niet uitgesproken?
- Waar wordt omheen bewogen?
- Welke patronen blijven zich herhalen?
En dat is precies waar het spannend wordt.
Want juist op die plek…
heb je zelf ook een blinde vlek.
De organisatie als geheel laten werken
Organisaties functioneren als systemen.
Waar alles met elkaar samenhangt:
- missie
- strategie
- structuur
- Proces
- leiderschap
- gedrag
→ en uiteindelijk: resultaat
Als die elementen niet op elkaar afgestemd zijn, ontstaat compensatie.
Harder werken.
Meer doen.
Meer druk.
En dat noemen we vaak:
druk zijn
Terwijl de realiteit meestal is:
De capaciteit is er al.
Maar omdat het systeem niet klopt, voelt het alsof er tekort is.
Tot slot
De vraag is niet:
Wat moeten we doen?
Maar:
Wat speelt hier echt?
Zolang die vraag niet gesteld wordt, blijft hetzelfde probleem terugkomen.
In een andere vorm.
Op een ander moment.
Zolang je blijft sleutelen aan de bovenkant,
blijft de onderkant bepalen wat er gebeurt.
Meer van Sylvia Punt over wet DBA: Zie ook: Is het een werknemer? Of toch een zelfstandige? Bloemlezing jurisprudentie over schijnzelfstandigheid – Vanhier
